Sci-Stalker: Kongre Bildirilerinin Bilimsel Yayına Dönüşümünü İzleyen Yapay Zeka Yazılımı

Dr. Emre Gecer'in proje liderliğinde geliştirilen Sci-Stalker, tıp kongrelerinde sunulan bildirilerin yıllar içinde hakemli bilimsel yayına dönüşüp dönüşmediğini izlemek için tasarlanmış otomatik bir araştırma yazılımıdır.

Her tıp kongresinde yüzlerce çalışma sunulur. Bu bildiriler çoğu zaman klinik pratiğin, akademik üretimin ve bilimsel merakın en güncel izlerini taşır. Ancak bu çalışmaların ne kadarının daha sonra makaleye dönüştüğü, hangi çalışmaların bilimsel literatürde yer bulduğu ve hangi bildirilerin kongre kitabında kalıp kaybolduğu çoğu zaman sistematik biçimde bilinmez.

Sci-Stalker tam olarak bu soruya odaklanır: Bir kongrede sunulan bilimsel çalışma, zaman içinde hakemli bir yayına dönüşüyor mu? Yazılım, kongre bildirileriyle bilimsel yayınlar arasındaki görünmeyen yolu takip eden, akademik üretimin kaderini ölçülebilir hâle getiren ve araştırma ekosistemine yeni bir izleme katmanı ekleyen bir altyapı sunuyor.

Sci-Stalker Ne Yapar?

Sci-Stalker, bir kongre bildiri kitabını başlangıç noktası olarak alır. PDF formatındaki bu kitap içinden sunumları çıkarır, yazarları ayrıştırır, başlıkları ve metinleri yapılandırır, ardından bu verileri uluslararası bilimsel veritabanlarında arar.

Yazılım; OpenAlex, PubMed ve CrossRef gibi kaynakları kullanarak kongre bildirileriyle daha sonra yayımlanmış makaleler arasında kanıta dayalı eşleşmeler kurar. Her bildiri için yayın durumu dört farklı kanıt seviyesinde değerlendirilir:

• EXACT — Güçlü ve doğrudan eşleşme.
• PROBABLE — Yüksek olasılıklı eşleşme.
• POSSIBLE — Dikkatle incelenmesi gereken olası eşleşme.
• NO_EVIDENCE — Yayına dönüşüm için kanıt bulunamayan bildiri.

Bu yapı, akademik üretimi yalnızca sayısal olarak değil, kanıt düzeylerine göre de okumayı mümkün kılar.

Neden Önemli?

Tıp kongreleri, çoğu zaman bilimsel üretimin ilk görünür olduğu yerlerdir. Bir çalışma önce sözlü bildiri ya da poster olarak sunulur; ardından genişletilir, hakemli dergiye gönderilir ve bilimsel literatüre girer. Ancak bu süreç her zaman tamamlanmaz.

Bazı bildiriler güçlü makalelere dönüşür. Bazıları yıllar sonra yayımlanır. Bazıları farklı başlıklarla karşımıza çıkar. Bazıları ise kongre kitabında kalır ve bilimsel dolaşıma hiç giremez.

Sci-Stalker, bu belirsiz alanı görünür kılar. Hangi bildirilerin yayına dönüştüğünü, hangi alanlarda dönüşüm oranının yüksek olduğunu, hangi yıllarda üretimin daha güçlü ilerlediğini ve hangi çalışmaların literatürde iz bırakmadığını sistematik biçimde analiz etmeye yardımcı olur. Bu nedenle Sci-Stalker, yalnızca teknik bir yazılım projesi değil; akademik şeffaflık, bilimsel izlenebilirlik ve araştırma kalitesini değerlendirme açısından önemli bir araçtır.

İlk Uygulama: TOTDER 2011–2024

Sci-Stalker'ın ilk kapsamlı uygulaması, Türk Ortopedi ve Travmatoloji Derneği kongre bildirileri üzerinde gerçekleştirildi. 2011–2024 yılları arasındaki 14 yıllık kongre verisi analiz edildi.

Bu ilk çalışma kapsamında 898 kongre sunumu ve 1.375 benzersiz yazar değerlendirildi. PubMed ve CrossRef kaynakları üzerinden oluşturulan yayın havuzu, yinelenen kayıtlar temizlendikten sonra 100.276 bilimsel yayınlık geniş bir tarama alanına ulaştı. İlk sonuçlar, kongre bildirilerinin bilimsel yayına dönüşme oranını somut biçimde göstermesi açısından dikkat çekici bir tablo sundu.

TOTDER 2011–2024 İlk Sonuçlar

• Analiz edilen kongre yılları: 2011–2024
• Toplam sunum: 898
• Benzersiz yazar: 1.375
• Yayın havuzu: 100.276
• Kesin yayın eşleşmesi (EXACT): 182 (%20,3)
• Olası güçlü yayın eşleşmesi (PROBABLE): 30 (%3,3)
• Olası yayın eşleşmesi (POSSIBLE): 10 (%1,1)
• Kanıt bulunamayan sunum (NO_EVIDENCE): 670 (%74,6)

Bu sonuçlar PubMed ve CrossRef verilerine dayanır. OpenAlex entegrasyonu devam ettiği için nihai sayıların artması beklenmektedir.

Yazılım Nasıl Çalışır?

Sci-Stalker'ın çalışma mantığı, kongre kitabından bilimsel yayına uzanan zinciri adım adım takip eder. Önce kongre PDF dosyası yapılandırılmış bir sunum tablosuna dönüştürülür. Ardından başlıklar, yazar adları, kurumlar ve sunum bilgileri düzenlenir.

Sonraki aşamada yazılım, OpenAlex, PubMed ve CrossRef üzerinden olası yayınları toplar. Bu yayınlar DOI, PMID ve başlık benzerliği gibi ölçütlerle birleştirilir; yinelenen kayıtlar temizlenir. Son aşamada kongre bildirileriyle yayınlar arasında çok aşamalı bir eşleştirme süreci çalışır.

Bu süreç, yalnızca başlık benzerliğine bakmaz. Yazar örtüşmesini, yayın yılını, DOI ve PMID gibi güçlü tanımlayıcıları ve zaman penceresini birlikte değerlendirir. Böylece her eşleşme bir kanıt zinciri içinde sınıflandırılır.

Bilimsel Değer ve Gelecek Kullanım Alanları

Sci-Stalker, farklı tıp branşlarında kongre bildirilerinin yayın performansını ölçmek için kullanılabilecek yeniden uygulanabilir bir yapı sunar. TOTDER projesi bu sistemin ilk kapsamlı uygulamasıdır; aynı yöntem başka dernekler, branşlar ve kongre serileri için de uyarlanabilir.

Bu yazılım sayesinde akademik kurumlar, uzmanlık dernekleri ve araştırmacılar şu sorulara daha sistematik cevaplar arayabilir:

• Bir kongrede sunulan bildirilerin kaçı makaleye dönüşüyor?
• Hangi yıllarda yayın dönüşüm oranı artıyor ya da azalıyor?
• Hangi çalışma türleri daha sık yayına dönüşüyor?
• Hangi yazar grupları ya da kurumlar daha güçlü yayın sürekliliği gösteriyor?
• Kongre sunumları bilimsel literatüre ne kadar katkı sağlıyor?

Bu sorular, yalnızca akademik merak için değil; bilimsel üretimin kalitesini, sürdürülebilirliğini ve görünürlüğünü değerlendirmek için de önemlidir.

Doğrulama ve Akademik Yayına Hazırlık

Sci-Stalker çıktıları, bağımsız insan değerlendiricilerle doğrulanabilecek şekilde tasarlanmıştır. Eşleşme katmanları için precision, recall ve F1 gibi ölçütler hesaplanabilir. Ayrıca değerlendiriciler arası uyumu ölçmek için Cohen's Kappa kullanılabilir.

TOTDER projesi için 150–300 sunumluk manuel etiketlenmiş bir altın standart değerlendirme seti planlanmaktadır. Bu set, yazılımın doğruluğunu ölçmek ve akademik yayın öncesi metodolojik güvenilirliğini göstermek için kullanılacaktır.

Ekip ve Katkılar

Sci-Stalker, Dr. Emre Gecer'in proje liderliğinde geliştirildi. Dr. Emre Gecer yazılımın mimarisini, pipeline tasarımını ve proje yönetimini üstlendi. Ecrin Alihoca; OpenAlex, PubMed ve CrossRef fetch motorları, merge, match ve translation bileşenlerine katkı sundu. Gökalp Çetin ise author canonicalization, mapping ve normalization modüllerinde görev aldı.

Bu ekip yapısı, Sci-Stalker'ın yalnızca bir fikir değil; veri çıkarma, veri temizleme, bilimsel kaynak tarama, eşleştirme ve doğrulama adımlarını kapsayan çalışan bir araştırma altyapısı hâline gelmesini sağladı.

Sonuç

Sci-Stalker, tıp kongrelerinde sunulan çalışmaların bilimsel literatürdeki izini takip eden yeni nesil bir araştırma yazılımıdır. Kongre bildirilerini yalnızca arşivlenen metinler olarak görmez; onların yıllar içindeki bilimsel yolculuğunu izlenebilir hâle getirir.

Bu yönüyle Sci-Stalker, akademik üretimin görünmeyen kısmını ortaya çıkarır. Hangi çalışmaların makaleye dönüştüğünü, hangilerinin literatürde iz bıraktığını ve hangilerinin kongre kitabında kaldığını kanıta dayalı biçimde değerlendirmeyi mümkün kılar. Tıp alanında kongre bildirilerinin yayın performansını analiz etmek isteyen araştırmacılar, uzmanlık dernekleri ve akademik kurumlar için güçlü bir başlangıç noktası sunuyor.