André Bazin

André Bazin: Sinema Gerçekçiliğinin Büyük Ustası

André Bazin (1918-1958), modern sinema teorisinin temel taşlarından biri olarak kabul edilen Fransız sinema eleştirmeni, teorisyen ve Cahiers du Cinéma dergisinin kurucusudur. Yalnızca kırk yıl süren kısa ama son derece verimli yaşamında, sinemanın doğasına, toplumsal rolüne ve sanatsal potansiyeline dair kalıcı tartışmalara yol açan özgün ve etkili teoriler geliştirmiştir. Yazıları, Fransız Yeni Dalga hareketinin filizlenmesinde ve sinemanın bir sanat olarak hak ettiği değeri kazanmasında hayati bir rol oynamıştır.

Erken Yaşamı ve Entelektüel Formasyonu

18 Nisan 1918'de Angers, Fransa'da dünyaya gelen Bazin, mütevazı koşullarda büyümüştür. Maddi zorluklar nedeniyle eğitim hayatında kesintiler yaşasa da, edebiyat, sanat, felsefe ve teolojiye olan tutkusu sayesinde önemli bir entelektüel birikim elde etmiştir. Özellikle Fransız edebiyatı, klasik felsefe ve Hristiyan teolojisi üzerine yaptığı okumalar, sinema eleştirisine çok boyutlu bir yaklaşım getirmesini sağlamıştır. Bazin, École Normale Supérieure sınavlarına hazırlanmış ancak sağlık sorunları nedeniyle bu yolu tamamlayamamıştır. Yine de bu süreçte edindiği derin entelektüel formasyon, ileride sinema düşüncesine taşıyacağı felsefi derinliğin temelini oluşturmuştur.

Sinema Eleştirisine Girişi ve Gerçekçilik Teorisinin Temelleri

1940'larda sinema üzerine yazmaya başlayan Bazin, kısa sürede kendine özgü eleştirel üslubuyla dikkat çekmiştir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında sinema kulüpleri ve film kültürü hareketleri içinde aktif rol almış, sinemanın halk eğitimindeki potansiyeline inanmıştır. Yazılarında sinemayı sadece bir eğlence aracı veya teknik bir beceri olarak değil, insan yaşamının, toplumsal gerçekliğin ve varoluşsal soruların derinlemesine incelendiği bir alan olarak ele almıştır. Bu yaklaşım, Bazin'in gerçekçilik teorisinin temelini oluşturmuştur.

Ontolojik Gerçekçilik: Fotoğraf Görüntüsünün Ontolojisi

Bazin'in sinema anlayışının merkezinde "Fotoğraf Görüntüsünün Ontolojisi" başlıklı ünlü denemesi yer alır. Bu denemede Bazin, fotoğrafın ve sinemanın diğer sanat dallarından temel farkını ortaya koyar: Fotoğraf, ressamın yorumuyla şekillenen resmin aksine, gerçekliğin doğrudan bir izidir. Kamera, nesnelerin kendisinden yansıyan ışığı mekanik bir şekilde kaydeder ve bu süreçte insan müdahalesi en aza iner. Bu durum, fotoğrafa ve sinemaya ontolojik bir gerçekçilik kazandırır. Bazin'e göre insanlığın mumyalama geleneğinden bu yana süregelen "zamanı dondurma" ve "gerçekliği koruma" arzusu, fotoğraf ve sinemayla en mükemmel ifadesini bulmuştur.

Asimptot Kavramı: Gerçekliğe Sonsuz Yaklaşma

Bazin, sinema ile gerçeklik arasındaki ilişkiyi "asimptot" kavramıyla açıklar. Matematikte asimptot, bir eğrinin sürekli olarak bir doğruya yaklaştığı fakat asla tam olarak dokunmadığı bir durumu ifade eder. Sinema da bu anlamda gerçekliğe sonsuza dek yaklaşan fakat asla tam olarak erişemeyen bir sanat formudur. Bu kavram, sinemanın hem gerçekliği temsil etme gücünü hem de gerçeklikten ayrı, kendine özgü bir sanatsal varoluşa sahip olma özelliğini zarif bir biçimde ortaya koyar. Sinema, gerçekliğe sonsuz bir şekilde yakınlaşır ama onunla tamamen özdeşleşmez.

Bazin, sinemanın bu gerçeklik bağımlılığının onun en büyük gücü olduğunu savunur. Gerçekliğe olan bu bağlılık, sinemanın insanların dünyayı daha iyi anlamalarına ve hayatla daha derin bir bağ kurmalarına olanak tanıyan güçlü bir sanat formu olmasını sağlar.

Sinemasal Araçlar: Uzun Çekim ve Alan Derinliği Savunuculuğu

Bazin, sinemanın temel işlevinin gerçekliği dönüştürmek veya biçimsel manipülasyonlarla boğmak yerine, gerçekliğin özünü ortaya çıkarmak olduğunu savunur. Bu nedenle, kullanılan sinemasal araçların gerçekçiliği desteklemesi gerekir.

Montaja Temkinli Yaklaşım

Bazin, montaja karşı oldukça temkinli bir yaklaşım sergiler. Ona göre montaj, sahneler arasındaki geçişleri keserek gerçekliğin doğal akışını bozar ve izleyiciyi yönetmenin kurguladığı bir anlamı kabul etmeye zorlar. Özellikle Sovyet montajı gibi, anlamı yaratmak için hızlı ve dramatik kesmelerin kullanıldığı tekniklere karşı eleştirel bir duruş sergiler. Eisenstein'ın çarpışmacı montajı, Bazin'e göre gerçekliğin kendisini değil, yönetmenin ideolojik mesajını ön plana çıkarır. Bazin, montajın ancak izleyiciyi manipüle etmeden, olayların özünü daha iyi anlamasını sağladığı takdirde işlevsel olduğuna inanır.

Uzun Çekim (Long Take) Savunuculuğu

Bazin, montaj yerine uzun çekimlerin kullanımını önerir. Plan-sekans tekniği, bir sahnenin tek bir çekimde kaydedilmesidir ve bu sayede gerçek zamanın akışı korunur. Olayların doğal gelişimi izleyiciye sunulur ve izleyici sahneleri doğrudan deneyimler. Uzun çekimler, sahnede daha fazla detay sunarak izleyicinin karakterlerin ve olayların gelişimini doğal bir şekilde gözlemlemesini sağlar. Bu, Bazin'in gerçekçiliği ön planda tutma anlayışının en somut yansımasıdır. Roberto Rossellini'nin filmlerinde sıklıkla kullanılan uzun çekimler, savaşın yıkıcı etkilerini ve insanların günlük yaşam mücadelesini gerçekçi bir şekilde yansıtır.

Alan Derinliği (Deep Focus) ve İzleyici Özgürlüğü

Bazin, alan derinliğinin kullanılmasını özellikle önemser. Alan derinliği, sahnede birden fazla mekânsal düzlemi aynı anda göstererek sahnenin karmaşıklığını izleyiciye sunar. Bu sayede izleyici, sahnede nereye bakmak istediğine kendi karar verir ve kendi yorumunu oluşturur. Orson Welles'in Yurttaş Kane (Citizen Kane, 1941) filmindeki bazı sahneler, alan derinliği sayesinde birden fazla karakterin aynı anda farklı eylemler içinde olduğu anları yakalayarak zengin bir görsel deneyim sunar. William Wyler'ın Hayatımızın En Güzel Yılları (The Best Years of Our Lives, 1946) filmi de Bazin'in alan derinliği savunuculuğunun en güçlü örneklerinden biridir. Bu filmlerde izleyici, yönetmenin belirlediği bir anlamı kabullenmek yerine kendi anlamını yaratır. Bu, izleyicinin filmle daha aktif ve derin bir şekilde etkileşime girmesini sağlar.

Cahiers du Cinéma: Bir Derginin Doğuşu

Bazin'in sinema düşüncesine en kalıcı kurumsal katkısı, 1951'de Jacques Doniol-Valcroze ve Joseph-Marie Lo Duca ile birlikte kurduğu Cahiers du Cinéma dergisidir. Dergi, kısa sürede sinema eleştirisinin ve teorisinin en etkili yayın organı haline gelmiştir. Bazin, derginin yalnızca kurucusu değil, aynı zamanda entelektüel pusulası olmuştur. Dergide yayımlanan yazılar, sinemaya ciddi bir sanat olarak yaklaşılması gerektiğini savunmuş ve "auteur" (yaratıcı yönetmen) kuramının temellerini atmıştır.

Cahiers du Cinéma, genç ve tutkulu sinema yazarlarının buluşma noktası olmuştur. François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, Éric Rohmer ve Jacques Rivette gibi isimler, dergide eleştirmen olarak yazmaya başlamış ve Bazin'in rehberliğinde sinema düşüncelerini geliştirmişlerdir. Bu genç yazarlar, ileride kamera arkasına geçerek Fransız Yeni Dalga hareketini başlatacaklardır. Bazin, onlar için yalnızca bir editör değil, bir entelektüel baba figürü olmuştur. Truffaut, Bazin'i "manevi babam" olarak tanımlamıştır.

"Sinema Nedir?" (Qu'est-ce que le cinéma?): Temel Denemeler

Bazin'in en önemli eseri, ölümünden sonra derlenen "Qu'est-ce que le cinéma?" (Sinema Nedir?) başlıklı dört ciltlik deneme koleksiyonudur. Bu eser, sinema teorisinin en temel metinlerinden biri olarak kabul edilir ve dünya genelinde sinema okullarında okutulan vazgeçilmez bir kaynak haline gelmiştir. Eserdeki denemeler, sinemanın ontolojik doğası, gerçekçilik ile biçimcilik arasındaki gerilim, montaj eleştirisi, İtalyan Yeni Gerçekçiliği, sinema ve edebiyat ilişkisi gibi geniş bir yelpazede konuları kapsar.

Bazin bu denemelerde tutarlı bir şekilde sinemanın gerçeklikle olan ayrıcalıklı ilişkisini savunmuştur. "Fotoğraf Görüntüsünün Ontolojisi", "Yasak Montaj", "Sinemanın Evrimi" gibi denemeleri, sinema düşüncesinin kilometre taşları arasında yer alır. Bu metinler, sinemanın ne olduğu sorusuna verilen en derin ve en etkili yanıtlardan bazılarını içerir.

İtalyan Yeni Gerçekçiliği ve Bazin

Bazin için İtalyan Yeni Gerçekçiliği, sinemanın en saf haliyle gerçekliği yakaladığı örneklerden biridir. Roberto Rossellini, Vittorio De Sica ve Luchino Visconti gibi yönetmenlerin filmleri, Bazin'in sinema ideali için somut referans noktaları olmuştur. Bu filmler, kurgudan ve yapaylıktan uzak, sıradan insanların günlük yaşamlarını doğal mekânlarında ve sade bir anlatımla yansıtır.

Bu akımın yönetmenleri, profesyonel olmayan oyuncular, doğal mekânlar ve doğa ışığı kullanarak günlük hayatın yalın gerçekliğini perdeye taşımışlardır. Bazin, özellikle De Sica'nın Bisiklet Hırsızları (Ladri di biciclette, 1948) filmini İtalyan Yeni Gerçekçiliğinin en önemli örneklerinden biri olarak değerlendirir. Filmde savaş sonrası Roma'sında bisikleti çalınan bir babanın oğluyla birlikte bisikletini arayışı anlatılır. Doğal mekânlar, profesyonel olmayan oyuncular ve yalın anlatım sayesinde İtalyan toplumunun gerçekliği ve savaşın insan üzerindeki etkileri çarpıcı bir şekilde yansıtılmıştır. Rossellini'nin Roma, Açık Şehir (Roma, città aperta, 1945) ve Paisa (1946) filmleri de Bazin'in gerçekçilik idealinin en yetkin ifadeleri olarak kabul edilir.

Fransız Yeni Dalga'ya İlham Kaynağı

Bazin, Cahiers du Cinéma dergisindeki yazılarıyla ve genç sinemacılara verdiği destekle Fransız Yeni Dalga hareketinin doğuşunda ve gelişiminde belirleyici bir rol oynamıştır. François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol ve Éric Rohmer gibi yönetmenler, Bazin'in sinemanın gerçekliği yansıtması, yönetmenin kişisel ifadesi ve sinemanın toplumsal sorumluluğu üzerine düşüncelerinden derinden etkilenmişlerdir.

Bazin, bu genç yönetmenlerin sinemaya taze bir soluk getireceğine inanıyordu. Fransız Yeni Dalga yönetmenleri, sinemanın geleneksel kurallarını yıkarak daha öznel, deneysel ve gerçekçi filmler yapmışlardır. Kamera hareketliliği, doğal mekânlar, doğaçlama diyaloglar ve öznel anlatım teknikleriyle sinemaya yeni bir soluk getirmişlerdir. Truffaut'nun 400 Darbe (Les Quatre Cents Coups, 1959) filmi, Bazin'e ithaf edilmiştir ve Yeni Dalga'nın başlangıç manifestosu olarak kabul edilir.

Felsefi Temeller: Varoluşçuluk ve Kişiselcilik

Bazin'in sinema teorisi, sadece sinemaya dair estetik bir yaklaşım değil, aynı zamanda felsefi ve etik bir duruştur. Düşüncelerinin temelinde, varoluşçuluk ve kişiselcilik (personnalisme) gibi felsefi akımların etkisi açıkça görülür. Özellikle Emmanuel Mounier'nin kişiselcilik felsefesi, Bazin'in sinema anlayışını derinden etkilemiştir.

Varoluşçuluk, insanın kendi varoluşunun anlamını kendisinin yaratması gerektiğini savunur. Bazin, sinemanın da insanlara kendi varoluşlarını anlamaları için bir fırsat sunduğuna inanır. Kişiselcilik ise insanın değerini ve özgürlüğünü vurgular. Bazin, sinemanın insanları manipüle etmek yerine onların kendi düşüncelerini oluşturmalarına yardımcı olması gerektiğine inanır. Bu nedenle izleyiciye anlam dayatan montaj tekniklerine karşı çıkmış, izleyicinin özgür iradesini koruyan uzun çekim ve alan derinliği tekniklerini savunmuştur.

Erken Ölümü ve Kalıcı Mirası

André Bazin, uzun süredir mücadele ettiği tüberküloz (verem) hastalığına yenik düşerek 11 Kasım 1958'de, henüz kırk yaşındayken hayata veda etmiştir. Ölümü, sinema dünyasında derin bir boşluk yaratmıştır. Truffaut'nun 400 Darbe filminin Cannes'da gösterildiği gece, Bazin artık hayatta değildi. Ancak düşünceleri, ardından gelen nesiller için yaşamaya devam etmiştir.

Bazin'in erken ölümü, sinema teorisinin ne kadar büyük bir kayıp yaşadığını gözler önüne serer. Kırk yılına sığdırdığı entelektüel üretim, pek çok kuramcının çok daha uzun kariyerlerde başaramayacağı bir derinliğe ve genişliğe sahiptir.

Eleştiriler ve Değerlendirmeler

Bazin'in teorilerine yöneltilen bazı önemli eleştiriler bulunmaktadır. Bazı eleştirmenler, gerçekçilik anlayışının sınırlı olduğunu ve sinemanın yaratıcı, düşsel ve fantastik boyutlarını göz ardı ettiğini savunurlar. Biçimsel deneylere ve estetik oyunlara şüpheyle yaklaşması da eleştirilen noktalardan biridir. Ayrıca filmlerin tarihsel ve kültürel bağlamını yeterince dikkate almadığı ileri sürülmüştür.

1970'lerde yapısalcı ve post-yapısalcı kuramcılar, Bazin'in gerçekçilik anlayışını "naif" bulmuş ve sinemanın gerçekliği yansıttığı değil, gerçeklik izlenimi inşa ettiğini savunmuşlardır. Christian Metz, Jean-Louis Baudry ve Jean-Louis Comolli gibi teorisyenler, Bazin'in sinema ontolojisini sorgulayan çalışmalar üretmişlerdir. Ancak 1990'lardan itibaren Bazin'in düşünceleri yeniden değerlendirilmiş ve dijital sinema çağında onun ontolojik sorularının hâlâ güncel olduğu kabul edilmiştir.

Bu eleştirilere rağmen André Bazin'in sinema teorisine yaptığı katkılar yadsınamaz. Onun gerçekçilik vurgusu, sinemanın toplumsal rolüne ilişkin görüşleri ve sinemaya olan insancıl yaklaşımı, sinema düşüncesinde kalıcı bir etki bırakmıştır.

Bazin ve Auteur Teorisi

Bazin'in sinema düşüncesine en önemli dolaylı katkılarından biri, auteur (yaratıcı yönetmen) teorisinin gelişmesine zemin hazırlamasıdır. Cahiers du Cinéma dergisindeki yazılarında Bazin, belirli yönetmenlerin filmlerinde tutarlı bir kişisel vizyon ve üslup bulunduğunu fark etmiştir. Bu gözlem, öğrencisi François Truffaut'nun 1954'te yayımladığı "Bir Eğilim Üzerine" (Une certaine tendance du cinéma français) makalesinde sistematik bir teori haline gelmiştir. Truffaut'nun "yönetmenler politikası" (la politique des auteurs) olarak formüle ettiği bu yaklaşım, yönetmeni filmin asıl yaratıcısı olarak tanımlamış ve sinema eleştirisinin yönünü kalıcı olarak değiştirmiştir.

Ancak Bazin, auteur teorisine karşı da mesafeli bir tutum sergilemiştir. 1957'de yayımladığı "Yönetmenler Politikası Üzerine" (De la politique des auteurs) makalesinde, bu yaklaşımın aşırı uçlarına karşı uyarıda bulunmuştur. Bazin'e göre bir yönetmenin tüm filmlerini otomatik olarak değerli kabul etmek veya bir filmin değerini yalnızca yönetmenin kişisel vizyonuyla açıklamak, eleştirinin nesnelliğini tehlikeye sokar. Bazin, auteur teorisinin yararlı bir eleştirel araç olduğunu kabul etmekle birlikte, filmin kendi başına bir sanat eseri olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur. Bu dengeli yaklaşım, Bazin'in entelektüel dürüstlüğünün ve eleştirel bağımsızlığının bir göstergesidir.

Bazin ve Sinema Türleri

Bazin, sinema türleri üzerine de önemli değerlendirmeler yapmıştır. Özellikle western türü üzerine yazdığı denemeler dikkat çekicidir. Bazin, western'i Amerikan mitolojisinin sinemasal ifadesi olarak görmüş ve John Ford'un filmlerini bu türün en yetkin örnekleri olarak değerlendirmiştir. Ford'un Monument Valley'de çektiği geniş planlar, doğal mekanların kullanımı ve karakterlerin çevreleriyle olan ilişkisi, Bazin'in gerçekçilik idealine uygun düşmektedir.

Bazin, ayrıca sinema ve edebiyat arasındaki ilişkiyi de kapsamlı bir şekilde ele almıştır. Uyarlama konusundaki yazılarında, sinemaya özgü bir sadakat anlayışı geliştirmiştir. Ona göre bir edebi eserin filme uyarlanması, sözcüğü sözcüğüne bir aktarım değil, eserin ruhunun sinemasal araçlarla yeniden ifade edilmesidir. Robert Bresson'un "Bir Taşra Papazının Günlüğü" (Journal d'un curé de campagne, 1951) filmini, bu anlayışın en başarılı örneklerinden biri olarak değerlendirmiştir.

Bazin'in Eleştiri Üslubu

Bazin'in sinema eleştirisi üslubu, dönemin diğer eleştirmenlerinden belirgin biçimde ayrılır. Akademik jargondan kaçınan, berrak ve erişilebilir bir dille yazan Bazin, filmler hakkında hem entelektüel derinlik hem de duygusal içtenlik taşıyan metinler üretmiştir. Charlie Chaplin üzerine yazdığı denemeler, hem Chaplin'in sanatını analiz eden hem de ona duyduğu hayranlığı dile getiren metinler olarak dikkat çeker. Bazin, eleştiriyi bir yargılama değil, bir anlama çabası olarak görmüştür.

Bazin'in eleştiri anlayışında "sempatik eleştiri" kavramı merkezi bir yer tutar. Bir filmi değerlendirirken, öncelikle o filmin ne yapmaya çalıştığını anlamak, yönetmenin niyetini kavramak ve ardından filmin bu niyeti ne ölçüde gerçekleştirdiğini değerlendirmek gerekir. Bu yaklaşım, sinema eleştirisini önyargılardan arındırmayı ve her filme hak ettiği dikkati göstermeyi amaçlar.

Bazin'in Sinema Ontolojisi ve Dijital Çağ

Bazin'in sinema ontolojisi, dijital sinema çağında yeniden tartışılmaya başlanmıştır. Bazin, sinemanın gerçekçi gücünü fotoğrafik kaydın mekanik doğasına bağlamıştı: Kamera, insan müdahalesi olmadan gerçekliği kaydeder. Peki dijital sinema, bu ontolojik temeli sarsar mı? Dijital görüntü, fiziksel bir izden çok matematiksel bir koda dayanır. Bu durumda, Bazin'in "fotoğrafik ontoloji" kavramı hâlâ geçerli midir?

Bazı çağdaş kuramcılar, dijital sinemanın Bazin'in ontolojisini geçersiz kıldığını savunurken, diğerleri Bazin'in temel sorusunun hâlâ güncel olduğunu ileri sürmüştür. Lev Manovich gibi yeni medya kuramcıları, dijital sinemanın aslında animasyona geri döndüğünü ve fotoğrafik gerçekçiliğin sadece bir ara dönem olduğunu savunmuşlardır. Ancak André Bazin'in gerçekçilik ideali, sinema teknolojisi ne kadar değişirse değişsin, sinemanın gerçeklikle olan ilişkisine dair temel soruları sormaya devam etmemizi sağlayan kalıcı bir çerçeve sunmaktadır.

Tom Gunning, Mary Ann Doane ve Dudley Andrew gibi çağdaş kuramcılar, Bazin'in fikirlerini dijital çağın bağlamında yeniden yorumlamışlardır. Dudley Andrew'un "What Cinema Is!" (2010) adlı eseri, Bazin'in sinema ontolojisinin 21. yüzyılda hâlâ nasıl anlamlı olabileceğini araştıran önemli bir çalışmadır.

Bazin ve Charlie Chaplin

Bazin, Charlie Chaplin üzerine kapsamlı denemeler yazmıştır. Chaplin'i yalnızca bir komedyen olarak değil, sinemanın en büyük sanatçılarından biri olarak değerlendirmiştir. Bazin'e göre Chaplin'in dehası, fiziksel komedinin altında yatan derin insani gerçekleri ortaya çıkarma becerisinde yatar. Tramp karakteri, modern insanın yabancılaşmasının, yalnızlığının ve dayanıklılığının evrensel bir simgesidir. Bazin, özellikle Şehir Işıkları (City Lights, 1931) ve Modern Zamanlar (Modern Times, 1936) filmlerini, gerçekçiliğin komediye uygulanmasının en yetkin örnekleri olarak değerlendirir. Chaplin'in sessiz sinema geleneğine bağlılığı da Bazin'in ilgisini çekmiştir; sesli sinema çağında bile görsel anlatımın gücünü koruyan Chaplin, Bazin'in sinema ideallerine uygun bir sanatçı portresi çizmektedir.

Bazin ayrıca Orson Welles üzerine de kapsamlı bir çalışma yapmıştır. 1958'de yayımlanan "Orson Welles" monografisi, Welles'in sinema dilini nasıl dönüştürdüğünü, alan derinliği ve uzun çekim tekniklerini nasıl kullandığını ve Yurttaş Kane'den Dokunuş (Touch of Evil, 1958) filmlerine kadar olan sanatsal evrimini inceler. Bazin için Welles, gerçekçi sinemanın ideallerini teknik ustalıkla birleştiren bir yönetmendir.

Sonuç: Kırk Yıla Sığdırılmış Bir Miras

André Bazin, sinemaya olan derin sevgisi, keskin zekâsı, insancıl bakış açısı ve gerçekçilik üzerine geliştirdiği teorilerle sinema tarihine silinmez bir iz bırakmıştır. Cahiers du Cinéma dergisini kurmakla genç sinemacıların yetişmesine zemin hazırlamış, Fransız Yeni Dalga hareketinin doğuşuna ilham vermiştir. "Sinema Nedir?" denemeleri, sinema teorisinin en temel metinleri arasında yerini korumaktadır.

Bazin'in mirası, sinema üzerine düşünen, yazan, film yapan ve film izleyen herkes için ilham verici ve ufuk açıcı olmaya devam edecektir. Onun sinema teorisi, sinemanın gücünü, potansiyelini ve sorumluluklarını anlamak için bize değerli bir çerçeve sunar. Bazin, sinemayı sadece bir sanat formu olarak değil, aynı zamanda bir düşünce biçimi, bir dünya görüşü ve hayatı anlama çabası olarak görmemizi sağlar. Kırk yıllık ömründe bıraktığı entelektüel miras, sinema var oldukça yaşamaya devam edecektir.